شاید فکر کنید جنگ همیشه با تانک و هواپیما و سرباز شروع می‌شود، اما امروز نوع دیگری از درگیری وجود دارد به نام جنگ اطلاعاتی. در این نوع نبرد از گلوله ها خبری نیست و مرز ها نیز مشخص نیستند. جنگ اطلاعاتی یعنی تلاش برای بدست گرفتن کنترل اطلاعات، خراب کردن اطلاعات دشمن یا محافظت از اطلاعات خودی. درحقیقت، جنگ اطلاعاتی صلاح اصلی کشورها در فضای مجازی شده است.برخلاف جنگ نظامی که تلفات جانی دارد ، این جنگ بدون ریختن یک قطره خون میتواند یک کشور را فلج کند.
هدف
هدف اصلی تغییر باور مردم، تضعیف اعتماد به نهادها و ایجاد هرج‌ومرج است. مثلاً در جنگ اطلاعاتی ممکن است یک شایعه در شبکه‌های اجتماعی پخش شود که باعث کاهش ارزش سهام یک شرکت یا تضعیف روحیه ارتش یک کشور گردد. حتی انتخابات کشورها هم از آن در امان نیستند؛ چون با انتشار اخبار جعلی می‌توان نظر رأی‌دهندگان را تغییر داد. همچنین چنین نبردی میتواند روابط بین دو کشور متحد را تخریب کند، بدون اینکه هیچ درگیری نظامی رخ دهد.
اخبار جعلی
یکی از ابزارهای مهم در جنگ اطلاعاتی، اخبار جعلی یا دیپ‌فیک‌ها هستند. فرقی نمی‌کند یک خبر واقعاً درست است یا نه، مهم این است که مردم آن را باور کنند. به همین دلیل، از هر روشی برای فریب افکار عمومی استفاده می‌شود. حملات سایبری به زیرساخت‌های حیاتی مثل شبکه برق، بیمارستان‌ها یا خطوط انتقال آب هم بخش دیگری از جنگ اطلاعاتی محسوب می‌شود. گاهی اوقات در از هک کردن حساب کاربری افراد مشهور یا مقامات برای انتشار پیام‌های دروغین استفاده می‌شود.
در جنگ اطلاعاتی، کاربران معمولی بی‌خبر در خط مقدم هستند. هر لایک، اشتراک‌گذاری یا نظر شما میتواند به سود یکی از طرفین تمام شود. شاید جالب باشد بدانید که در چنین جبهه ای گاهی ارتش‌ها از ربات‌های اینترنتی برای بزرگ‌نمایی یک هشتگ یا کشتن یک بحث استفاده می‌کنند. همچنین یکی از تاکتیک‌های رایج در جنگ اطلاعاتی، «دو قطبی سازی» است؛ یعنی جامعه را به دو گروه متخاصم تبدیل می‌کنند تا مردم به جای تمرکز بر مشکلات اصلی، سرگرم جنگ با یکدیگر شوند.
سواد رسانه
برای مقابله با جنگ اطلاعاتی، اولین گام افزایش سواد رسانه‌ای است. شما باید یاد بگیرید که منابع خبری را رتبه‌بندی کنید و هر خبر احساسی را با شک و تردید بررسی کنید. برای آشنایی بیشتر با روش‌های مقابله با این تهدیدها، پیشنهاد می‌کنم به مطلب «پدافند غیرعامل در فضای مجازی» که قبلاً در سایت کتاب بیس منتشر شده، سر بزنید. آن مطلب نشان می‌دهد که چگونه آگاهی عمومی میتواند اثر جنگ اطلاعاتی را کاهش دهد. همچنین ابزارهایی مثل راستی‌آزمایی خودکار، واتساپ‌های رسمی دستگاه‌های امنیتی و فرهنگ گزارش دادن محتوای مشکوک، می‌توانند کمک کنند.
برای مصون ماندن از آن، باید چند قانون ساده را رعایت کنید: هر خبری را از چند منبع معتبر چک کنید، احساسات لحظه‌ای شما را فریب ندهد، هر محتوای تکان‌دهنده‌ای را فوراً بازنشر نکنید و همیشه از خود بپرسید «چه کسی از انتشار این خبر سود می‌برد؟». در عصر جنگ اطلاعاتی، هوشیاری و آگاهی تنها سلاح شماست. اگر هر کاربر اینترنت یک سرباز آگاه در برابر این جنگ شود، هیچ ارتشی نمی‌تواند افکار عمومی را به راحتی فریب دهد.
سوالات متداول
سوال ۱: آیا جنگ اطلاعاتی فقط بین دولت‌ها رخ می‌دهد؟
پاسخ: خیر. شرکت‌های بزرگ، احزاب سیاسی، گروه‌های تروریستی و حتی افراد حقیقی هم می‌توانند در جنگ اطلاعاتی نقش داشته باشند. هر کسی که بتواند روی اطلاعات دیگران تأثیر بگذارد، یک بازیکن در این میدان است. حتی گاهی یک فرد تنها با ساخت یک شایعه هوشمندانه میتواند در آن اثر بزرگی بگذارد.
سوال ۲: چطور بفهمیم قربانی جنگ اطلاعاتی شده‌ایم؟
پاسخ: اگر ناگهان دیدید نظرتان درباره یک موضوع خاص بدون دلیل منطقی عوض شده، یا مدام خبرهای ضدونقیض درباره یک رویداد می‌بینید، یا در شبکه‌های اجتماعی با موجی از پیام‌های هماهنگ مواجه شدید، احتمالاً درگیر جنگ اطلاعاتی شده‌اید. نشانه دیگر، احساس خشم یا ترس بدون منبع مشخص است. همچنین اگر متوجه شدید دوستانتان بدون دلیل از شما فاصله گرفته‌اند یا بحث‌های خانوادگی بر سر یک خبر عجیب زیاد شده، ممکن است قربانی چنین جنگی شده باشید.
سوال ۳: ساده‌ترین راه مقابله با جنگ اطلاعاتی چیست؟
پاسخ: ساده‌ترین راه این است: قبل از باور کردن هر خبر جنجالی، چند دقیقه صبر کنید و از یک سایت معتبر دیگر آن را بررسی کنید. همچنین از بازنشر فوری هر محتوای عاطفی یا تکان‌دهنده جداً پرهیز کنید. راه دیگر این است که شبکه خبری خود را متنوع کنید؛ اگر فقط از یک منبع خبر می‌گیرید، آسیب‌پذیری شما در برابر جنگ اطلاعاتی بسیار بالاست. در مواجهه با چنین جنگی، شک سالم و تحقیق سریع بهترین دفاع است.
جنگ اطلاعاتی دیگر یک تهدید دور یا نظری نیست؛ همین الان و در لحظه‌ای که این مطلب را می‌خوانید، میلیون‌ها پیام طراحی‌شده در حال جابه‌جا شدن هستند تا باورها، ترس‌ها و تصمیم‌های شما را شکل دهند. سلاح در این میدان، حقیقت نیست؛ روایت است. مرزها هم دیگر خطوط روی نقشه نیستند، بلکه ذهن آدم‌ها هستند.
تنها راه مواجهه با جنگ اطلاعاتی، آگاه شدن و آگاه ماندن است. هیچ سازمان یا دولتی به تنهایی نمی‌تواند از شما محافظت کند، مگر اینکه خودتان سواد رسانه‌ای کافی داشته باشید. هر بار که خبری را می‌خوانید، منبعش را چک کنید. هر بار که محتوای تکان‌دهنده‌ای می‌بینید، نفس عمیق بکشید و بازنشر نکنید. در عصر چنین جنگ هایی، شک سالم ارزشمندترین دارایی شماست. به یاد داشته باشید: دشمن همیشه به دنبال هدفی ساده‌تر از یک شهروند آگاه نیست. آگاه باشید، تا فریب نخورید.
نویسنده: مبینا سجادی
